Marakeş'te Gezilecek Yerler: Eski Şehir ve Çevre Rotası

Marakeş'te gezilecek yerlerin büyük kısmı, eski şehri (medina) çeviren kerpiç surların içinde ve Cemaa el-Fna Meydanı'nın çevresinde toplanır: medinadaki ana durakların hepsi meydana kuş uçuşu bir kilometreden yakındır. Meydan eski şehri iki yarıya ayırır. Kuzeyde çarşılar, Le Jardin Secret ve Ben Yusuf Medresesi; güneyde Saadi Türbeleri, El Badi Sarayı, eski Yahudi mahallesi Mellah ve Bahia Sarayı vardır. Surların dışında kalan iki önemli durak, kuzeybatıdaki Majorelle Bahçesi ile güneybatıda havalimanına komşu Menara Bahçeleri'dir.

Bu yerleşim üç günlük bir planı kendiliğinden kurar: birinci gün meydanın kuzeyine, ikinci gün güneyine, üçüncü gün surların dışına ayrılır; dördüncü gün varsa Atlas Dağları'na ya da Atlantik kıyısındaki Essaouira'ya gidilir. Biletli duraklarda iki ayrı kural geçerlidir. Fas Kültür Bakanlığı'nın yönettiği Saadi Türbeleri, El Badi ve Bahia'da yabancı yetişkin bileti 100'er dirhemdir. Majorelle Bahçesi ile Yves Saint Laurent Müzesi'nin bileti ise yalnız resmi internet sitesinden, gün ve saat dilimi seçilerek alınır. Meydan, çarşılar, Kutubiye Camii'nin çevresi ve Menara Bahçeleri ücretsizdir.

Gün gün durak sırası ve yürüyüş haritaları

Tablodaki mesafeler duraklar arasındaki kuş uçuşu uzaklıktır; medina sokakları dolambaçlı olduğu için yürünen yol daha uzun çıkar. Harita bağlantıları her günün rotasını Google Haritalar'da aynı durak sırasıyla açar.

1. gün: Kutubiye'den meydana, çarşılardan Ben Yusuf Medresesi'ne

Güne medinanın batı kenarındaki Kutubiye Camii ile başlamak, şehirde yön duygusunu baştan verir. Muvahhidler döneminden kalan minare yaklaşık 77 metre yüksekliğindedir ve eski şehrin pek çok sokağından görünür; çarşılarda yön kaybedildiğinde ilk aranacak işaret odur. Cami ibadete açıktır ve Fas'taki camilerin çoğu gibi Müslüman olmayan ziyaretçileri içeri almaz. Müslüman gezginler vakit namazlarında girebilir; diğerleri caminin bahçesini ve hemen yanındaki ilk Kutubiye camisinin temel kalıntılarını dışarıdan görür.

Kutubiye'den yarım kilometre doğudaki Cemaa el-Fna, günün iki ayrı saatinde iki ayrı yer gibidir. Gündüz portakal suyu tezgahları, kına yapan kadınlar ve yılan oynatıcılarıyla dolu sıradan bir meydandır. Gün batımına doğru seyyar yemek tezgahları kurulur, masalcılar ve müzik grupları çevrelerine halka toplar. Meydanın bu anlatı ve gösteri geleneği UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesindedir. Göstericilerin ve hayvanların fotoğrafını çekmek çoğu zaman ücret talebiyle sonuçlanır; deklanşöre basmadan önce sormak tartışmayı önler. Rota sabah meydandan geçer, akşam yemeği için yine buraya döner.

Meydanın kuzey kenarından giren Semmarine Çarşısı medinanın ana alışveriş damarıdır. Kuzeye ilerledikçe zanaatlara göre adlanan çarşılara ayrılır: aktarların ve baharatçıların Attarine'si, demircilerin Haddadine'si, yün boyacılarının Sebbaghine'si gibi. Etiket olmayan dükkânlarda pazarlık olağandır. Le Jardin Secret bu çarşı ağının batı kenarında, Mouassine mahallesindedir ve meydandan kuş uçuşu 400 metre kadar uzaktadır.

Le Jardin Secret, kökü Saadi dönemine uzanan bir saray konutunun iki bahçesini restore ederek ziyarete açan bir komplekstir. Bahçelerden biri havuz ve su kanallarıyla geometrik planlı bir İslam bahçesi, öteki farklı iklimlerden getirilmiş bitkilerle kurulmuş egzotik bahçedir. Kalabalık çarşıdan sonra sessiz bir ara verir; 45 dakika yeterlidir.

Jardin Secret'ten 400 metre kuzeydoğudaki Ben Yusuf Medresesi, günün kuzey ucudur. Saadiler döneminde yeniden inşa edilen yapı Fas'ın en büyük medreselerinden biridir: havuzlu avlunun çevresindeki duvarlar zellige denen geometrik çini, oyma alçı ve sedir ağacıyla kaplıdır, üst katlarda öğrencilerin kaldığı küçük hücreler sıralanır. Hemen yanında Marakeş Müzesi ve şehirde Murabıtlar döneminden kalan az sayıdaki yapıdan biri olan Murabıt Kubbesi bulunur. Üçünü birlikte gezmek bir buçuk saat sürer.

Vakit kalırsa 700 metre doğudaki Bab Debbagh tabakhanelerine yürünür. Derinin taş havuzlarda boyandığı bu bölge en iyi çevredeki deri dükkânlarının terasından görülür. Yolda "tabakhane bugün kapalı" ya da "size yolu göstereyim" diye yaklaşanlar genellikle bir dükkâna götürüp ücret ister. Ben Yusuf'tan akşam meydana dönüş kuş uçuşu 700 metredir.

2. gün: Kasbah ve Mellah tarafında Saadi Türbeleri'nden Bahia Sarayı'na

İkinci günün durakları medinanın güney yarısında, sultanların saraylarıyla eski kale bölgesi Kasbah'ın çevresinde dizilir ve rota batıdan doğuya akar. Saadi Türbeleri'nden başlayıp Bahia Sarayı'nda bitirmek, gün sonunda meydana en kısa yoldan dönmeyi sağlar. Fas Kültür Bakanlığı'na bağlı üç anıt bu günün üzerindedir ve üçünün yabancı yetişkin bileti toplamı kişi başı 300 dirhemdir.

Saadi Türbeleri

Meydandan Kutubiye'nin önünden güneye inip Bab Agnaou kapısından Kasbah'a girildiğinde Saadi Türbeleri, Kasbah Camii'nin hemen yanındadır (meydandan kuş uçuşu 1 km). 16. yüzyılda Saadi hanedanının mezarlığı olarak yapılan alanın girişi sonraki hanedan döneminde duvarla kapatıldı ve türbeler 20. yüzyılın başında yeniden ortaya çıktı. En çok ziyaret edilen bölüm, Sultan Ahmed el-Mansur'un yattığı on iki sütunlu salondur. Salon içeri girilmeden kapı aralığından görülür ve önünde kuyruk oluşur; açılış saatinde gitmek beklemeyi kısaltır. Ziyaretin tamamı yarım saat sürer.

El Badi Sarayı

Türbelerden 300 metre doğudaki El Badi Sarayı'nı aynı Ahmed el-Mansur 16. yüzyılın sonunda yaptırdı. Sarayın mermerleri ve süslemeleri bir sonraki yüzyılda Alavi sultanı Mevlay İsmail'in emriyle sökülüp Meknes'e taşındığı için bugün ayakta kalan, havuzlu dev avlu, çökük bahçeler ve leyleklerin yuva yaptığı yüksek duvarlardır. Duvarların üstündeki teras medinayı ve Atlas Dağları'nı birlikte gösterir. Sarayın bir salonunda, 12. yüzyılda Kurtuba'da yapılan ve yüzyıllarca Kutubiye Camii'nde kullanılan ahşap minber sergilenir; birinci gün çoğu ziyaretçinin yalnız dışarıdan gördüğü caminin içinden bir parça burada görülür. Bir saat ayırmak gerekir.

Mellah ve Bahia Sarayı

El Badi'nin doğusunda başlayan Mellah, Marakeş'in tarihi Yahudi mahallesidir (saraydan kuş uçuşu 500 metre). Mahallenin pazarı, Lazama Sinagogu ve doğu kenarındaki geniş Yahudi mezarlığı kısa bir yürüyüşe sığar. Sokakları ücretsizdir; girişte gelen rehberlik tekliflerine gerek yoktur, sinagog harita bağlantısındaki noktadadır.

Mellah'tan 200 metre kuzeydeki Bahia Sarayı, 19. yüzyılın ikinci yarısında vezir Si Musa'nın başlattığı, oğlu sadrazam Ba Ahmed'in genişlettiği konak-saraydır. Odaların çoğu boştur; görülecek olan mobilya değil, zellige kaplamalar, oyma alçı ve boyalı sedir tavanlardır. Avluların hepsini görmek bir saat sürer.

Gün uzun tutulursa Bahia'nın 200 metre kuzeyindeki Dar Si Said'e uğranır. Ba Ahmed'in kardeşi Si Said'in konağı bugün Fas'ın ulusal dokuma ve halı müzesidir. Buradan meydana Riad Zitoun el-Jdid sokağı boyunca kuzeybatıya yürünür.

3. gün: Surların dışında Majorelle Bahçesi ve Dar El Bacha

Majorelle Bahçesi, Cemaa el-Fna'nın kuş uçuşu 2,2 km kuzeybatısında, Fransız himayesi döneminde kurulan yeni şehir Gueliz'in kenarındadır. Sabah saat dilimine yetişmek için oraya taksiyle gitmek, yürüyüşü dönüş yoluna bırakmak daha verimlidir.

Ressam Jacques Majorelle'in kurduğu, sonra Yves Saint Laurent ile Pierre Bergé'nin satın alıp koruduğu bahçe; kaktüsleri, bambulukları ve adını taşıyan koyu mavi villasıyla şehrin en kalabalık duraklarındandır. Bahçe her gün 08.00-17.30 arasında açıktır, son giriş 17.00'dir. Villanın içindeki Pierre Bergé Berberi Sanatları Müzesi 08.30-17.00 arasında gezilir (son giriş 16.30). Hemen yanındaki Yves Saint Laurent Müzesi 10.00'da açılıp 18.00'de kapanır, son giriş 17.30'dur ve müze çarşamba günleri kapalıdır.

Bu saatler sabahın sırasını belirler: bahçe biletini 08.00'e ya da hemen sonraki dilime almak, Berberi müzesini bahçenin içinde gezmek ve 10.00'da Yves Saint Laurent Müzesi'ne geçmek. Üçüncü gün çarşambaya denk geliyorsa Majorelle'i başka bir güne almak gerekir; o gün müzenin yanı sıra Villa Oasis'in özel bahçesi de ziyarete kapalıdır.

Biletler yalnız Majorelle'in resmi bilet sitesinden satılır ve her bilet bir gün ile saat dilimine bağlıdır. Yetkisiz sitelerden alınan biletlerle bahçeye ve müzelere girilemez. Dört seçenek vardır: yalnız bahçe, yalnız Yves Saint Laurent Müzesi, bahçe ile Berberi müzesi ve üçünü tek QR kodla kapsayan kombine bilet. Tutar, bilet ekranında milliyet seçildikten sonra görünür. Bazı tarihler dolu göründüğü için bileti Marakeş'e varmadan almak gerekir.

Öğleden sonra medinaya yürüyerek dönülebilir. Majorelle'den güneydoğuya inen yol, kuş uçuşu 1,5 km sonra Bab Doukkala kapısının yakınındaki Dar El Bacha'ya ulaşır. Marakeş paşası Thami el-Glaoui'nin 20. yüzyılın başında yaptırdığı konak bugün Musée des Confluences adıyla müzedir; avlularındaki işçilik bir gün önce görülen Bahia ile karşılaştırılmaya değer. Dar El Bacha'dan meydana kuş uçuşu 800 metre kalır. Gueliz'in kafelerinde ve galerilerinde vakit geçirmek isteyen, Dar El Bacha'yı bırakıp öğleden sonrayı yeni şehirde değerlendirebilir.

Menara Bahçeleri neden bu güne girmiyor?

Menara Bahçeleri Majorelle'e kuş uçuşu 3,6 km, meydana 3,4 km uzaktadır; buna karşılık havalimanına yalnız 1,5 km mesafededir. Zeytinliklerin ortasındaki büyük havuz ve arkasındaki köşk, havanın açık olduğu günlerde, kış ve ilkbaharda karlı Atlas zirveleriyle birlikte görülür. Bahçeyi inişten sonraki ya da dönüş uçuşundan önceki boş saate koymak ayrı bir taksi yolculuğundan kurtarır.

4. gün: Marakeş'ten günübirlik çıkış

Marakeş'ten bir günde gidilip dönülen yerler üç farklı manzaraya ayrılır: Yüksek Atlas'ın vadileri, şehrin güneybatısındaki taşlık Agafay çölü ve Atlantik kıyısı. Hepsine araçla gidilir; seçimi büyük ölçüde yolda geçecek süre belirler.

Atlas için tek gün varsa seçim yürüyüş isteğine göre yapılır: dere kenarında kısa gezinti isteyen Ourika'ya, daha uzun ve sakin patikalar isteyen Imlil'e gider. Marakeş'te satılan Sahra turlarının kum tepeleri ise Merzouga'dadır; yol 550 kilometreyi aşar ve bu turlar çoğunlukla iki geceliktir. Tek günde kum çölü görmek mümkün değildir. Tek günlük çöl beklentisini Agafay karşılar, ancak orası taşlık bir arazidir.

Yalnız 48 saat varsa: sıkıştırılmış düzen

İki günlük kalışta her yarım gün bir bölgeye ayrılır ve çevre günü düşer.

1. 1. gün sabah: Saadi Türbeleri, El Badi ve Bahia Sarayı (bakanlık anıtları, kişi başı 300 dirhem), aralarda Mellah'tan geçiş.
2. 1. gün öğleden sonra: Meydan, Semmarine Çarşısı ve Ben Yusuf Medresesi; akşam Cemaa el-Fna'nın yemek tezgahları.
3. 2. gün sabah: 08.00 diliminde Majorelle Bahçesi, 10.00'da Yves Saint Laurent Müzesi.
4. 2. gün öğleden sonra: Dar El Bacha ya da Le Jardin Secret; ikisinden birini seçmek yeterlidir.

Bu düzende Dar Si Said, tabakhaneler ve Kutubiye'nin çevresinde uzun kalış düşer; Menara Bahçeleri ancak uçuş saatine sığarsa eklenir. İki günden biri çarşambaysa Majorelle sabahı öteki güne kaydırılır.

Bilet kuralları: hangi durak ne ister?

Rotanın tutarı kesin bilinen kısmı bakanlık üçlüsüdür: Saadi Türbeleri, El Badi ve Bahia kişi başı 300 dirhem eder. Eski Marakeş gezi rehberlerinde geçen 70 dirhem, 2024 ortasındaki artıştan önceki tarifedir. Majorelle bileti bu toplamın dışındadır ve seçilen seçeneğe göre değişir. Küçük gişelerde kart geçmeyebileceği için yanında nakit dirhem bulundurmak işi kolaylaştırır.

Türk vatandaşları için giriş: vize ve pasaport

Türk vatandaşları Fas'a 90 güne kadar kalışlarda vizesiz girer. Pasaportun ülkeye giriş tarihinden itibaren en az altı ay geçerli olması gerekir. Süresi hologramlı uzatma etiketiyle uzatılmış pasaportları Fas makamları geçerli saymaz; böyle bir pasaportla yola çıkmadan yenisini almak gerekir. 90 günü aşacak kalışlarda Türkiye'nin Rabat Büyükelçiliği, vatandaş adına Fas Dışişleri Bakanlığı'na başvuru yapar.

Havalimanından medinaya ve şehir içinde dolaşmak

Marakeş Menara Havalimanı (RAK) medinanın güneybatısındadır; Cemaa el-Fna'ya kuş uçuşu uzaklığı 5 km kadardır. Şehre üç yoldan girilir:

• ALSA'nın 19 numaralı otobüsü: Havalimanından Cemaa el-Fna'ya, oradan Gueliz ve tren garı üzerinden yeniden havalimanına dönen tek yönlü bir döngüdür. Yolcu rehberlerinde tek yön ücreti 30 dirhem olarak geçer ve bilet araçta alınır. İlk ve son sefer saatleri kaynaklar arasında farklı verildiği için güncel tarifeyi ALSA'nın Marakeş sayfasından ya da havalimanındaki duraktan teyit etmek, gece inişlerinde ise bu hatta güvenmemek gerekir.
• Taksi: Terminal çıkışındaki taksiler medinanın kapılarına kadar gider. Ücreti binmeden konuşup netleştirmek varışta tartışmayı önler.
• Konaklama yerinin transferi: Medina içindeki adreslerin çoğuna araç giremez. Şoför yolcuyu en yakın kapıda ya da meydanda bırakır, riad çalışanı yürüyerek karşılar. İlk gece adresi bulmanın en kolay yolu budur.

Medinanın içinde ulaşım yürüyüştür. Majorelle, Gueliz ve Menara için bej renkli küçük taksiler (petit taxi) kullanılır; bunlar en çok üç yolcu alır ve şehir sınırının dışına çıkmaz. Taksimetrenin açılmasını istemek ya da ücreti binmeden konuşmak gerekir. Atlas köyleri ve Essaouira gibi şehir dışı yönlere büyük taksiler (grand taxi), şehirlerarası otobüsler ya da tur araçları gider.

Hangi semtte kalınır: riad, Kasbah, Gueliz ya da Hivernage

Üç günün ikisi medinada geçtiği için yürüme mesafesi en çok eski şehrin içinde kısalır. Medinadaki konaklamanın tipik biçimi riaddır: ortasında avlu ya da bahçe bulunan geleneksel bir evin birkaç odalı küçük otele dönüştürülmüş hali.

• Medinanın kuzey yarısı (Mouassine, Ben Yusuf çevresi): Birinci günün duraklarına ve çarşılara kapıdan çıkar çıkmaz ulaşılır. Sokakların çoğu araca kapalı olduğu için bavul ya elde ya da el arabasıyla taşınır.
• Medinanın güney yarısı (Kasbah, Riad Zitoun): İkinci günün saraylarına en yakın bölgedir; Kasbah tarafında araç yoluna çıkmak daha kolaydır.
• Gueliz: Modern oteller, daireler ve restoranlar burada toplanır. Majorelle yürüme mesafesindedir, meydana ise kuş uçuşu 2 km'yi aşan bir yol ya da kısa bir taksi yolculuğu vardır.
• Hivernage: Büyük oteller ve havuzlu tesisler bölgesidir. Havalimanına ve Menara'ya yakındır, Kutubiye'ye yürünebilir; medinanın içine her gün yeniden girmek gerekir.

Mevsim, para ve yol bulma: kalan sorular

Marakeş'e hangi aylarda gidilir?

En rahat dönemler ilkbahar (mart-mayıs) ile sonbahardır (ekim-kasım). Haziran-eylül arasında öğle sıcağı, gölgesi az El Badi avlusunda ve açık saray avlularında zorlayıcıdır; yazın rota sabah erken başlar, öğle saatleri konaklama yerinde geçer, akşam meydana çıkılır. Kışın gündüzler ılıktır ama geceler soğur ve Atlas köylerinde kar görülür.

Fas dirhemi Türkiye'den alınabilir mi?

Fas dirhemi ülke dışında serbestçe alınıp satılan bir para birimi değildir; Türkiye'deki döviz bürolarında bulmak çoğu zaman mümkün olmaz. Pratik yol, Marakeş havalimanındaki ATM'den ya da döviz bürosundan ilk günün ihtiyacını almaktır. Çarşılarda, taksilerde ve küçük gişelerde nakit geçer. Elde kalan dirhemi ülkeden ayrılmadan bozdurmak gerekir.

Ramazan ayında rota değişir mi?

Değişir. Gündüz restoran ve kafelerin bir kısmı kapalı olur, müze ve anıtların saatleri kısalabilir. Cemaa el-Fna'nın yemek tezgahları iftardan sonra kurulur ve meydan gecenin geç saatlerine kadar kalabalıktır. Bu ayda bakanlık anıtlarını ve Majorelle'i sabaha almak, saatleri de yola çıkmadan yeniden kontrol etmek gerekir.

Medinada kaybolmamak için ne yapılır?

Medina sokaklarının önemli kısmı çıkmaz sokaktır (derb) ve telefonun konum işareti yüksek duvarlar arasında sapabilir. Marakeş haritasını çevrimdışı kullanım için telefona önceden indirmek, internet kesildiğinde de yönü korur. Yön kaybedildiğinde ana çarşı sokağına, oradan meydana dönmek en kısa çözümdür; yol tarifini sokakta kendiliğinden yardım teklif edenlerden değil, dükkân sahiplerinden almak daha az sürpriz çıkarır.