Tunceli'de Gezilecek Yerler: Munzur ve Ovacık Gezi Rotası

Tunceli'de (yörede bugün de kullanılan eski adıyla Dersim'de) üç günlük bir gezinin yükünü tek bir gün taşır. İl merkezinden Ovacık'ın kuzeyindeki Munzur Gözeleri'ne gidip dönmek 160 km kadar yol demektir ve bu yolun büyük bölümü Munzur Vadisi Milli Parkı'nın içinden geçer. Diğer duraklar ya il merkezindedir ya da gelirken zaten kullanılan yolun üzerindedir. Munzur ile Pülümür çaylarının buluştuğu Gola Çeto, Tunceli Müzesi ve Örenönü Tabiat Parkı merkezden en fazla 3 km uzaktadır. Pertek Kalesi ise Elazığ yönünden gelenlerin bineceği feribotun güzergâhında, Keban Baraj Gölü'nün içinde durur.

Plan, iki geceyi il merkezinde geçirmeye ve araçla gezmeye göre kurulur, çünkü Ovacık yolundaki duraklar yol kenarına dağılmıştır. Rotada tarihî yapıdan çok su, vadi ve inanç yeri vardır. Resmî kaynaklarda giriş ücreti yazılı tek durak Tunceli Müzesi'dir.

Rota bir bakışta: gün, durak ve yol

Sıralamayı müzenin saati belirler. Gişe 17.00'de kapandığı için öğleden sonra varılan ilk gün müzeye yetişmek zordur; müze sabah 08.00'de açıldığından üçüncü günün ilk durağı olur. Ovacık gününü hafta içine koymak, yaz hafta sonlarında vadiyi dolduran piknik kalabalığından uzak durmayı sağlar.

Elazığ'dan Pertek feribotuyla Tunceli'ye giriş

Tunceli'de havalimanı ve demiryolu yoktur. Uçakla gelenler Elazığ ya da Erzincan havalimanına iner; Elazığ'dan gelen yol Keban Baraj Gölü'nü feribotla geçer. Eski Pertek-Elazığ köprüsü baraj gölünün altında kaldığından beri bu geçiş feribotla yapılır. Yeni Pertek Köprüsü için proje çalışmaları sürüyor ancak inşaat başlamış değil, bu yüzden geçişi feribota göre planlamak gerekir.

Göl geçişi 20 dakika kadar sürer ve Pertek Kalesi yolculuk boyunca görünür: kale, baraj suları yükseldikten sonra gölün içinde kalmıştır. Pertek'te mola verilirse ilçedeki Mahsume Hatun Türbesi de görülebilir. Pertek'ten il merkezine kalan yol 35 km'dir ve 25 dakika kadar sürer.

Toplam mesafe kaynaklarda farklı geçer: Türkiye'nin resmî turizm portalı Elazığ ile Tunceli arasını bu güzergâhta 75 km ve 1,5 saat olarak verir, il kültür ve turizm müdürlüğü ise havalimanından kent merkezine yaklaşık 120 km yazar. Feribot beklemesiyle birlikte iki saat ayırmak güvenli bir hesaptır. Araçsız gelenler için turizm portalı, Elazığ Havalimanı'ndan baraj gölüne gündüz yarım saatte bir minibüs kalktığını belirtir.

Pertek'te biri belediyeye, ikisi özel işletmeye ait üç feribot çalışır ve her biri 15-20 araç alır. Pertek Belediyesi'nin yayımladığı tarifeye göre:

• Gündüz 05.30 ile 22.00 arasında belediye ve özel feribotlar sırayla, yaklaşık yarım saatte bir kalkar.
• Gece yarısı çevresinde ve sabaha karşı da sefer vardır, ancak aralar bir buçuk saate kadar açılır.
• Feribotlar hasta ve ambulans dışında kimseyi beklemez; yoğun dönemlerde kalkış saatleri kayabilir.
• Araç ve yolcu ücreti tarifede yer almaz, iskelede öğrenilir.

Tunceli merkez gezilecek yerler: Gola Çeto'dan Örenönü'ne

Gola Çeto ve cemevi

Gola Çeto (Gole Çeto diye de yazılır), Munzur Çayı ile Pülümür Çayı'nın il merkezinde birleştiği yerdir. Ovacık'ın kuzeyinde doğan Munzur burada Pülümür'le buluşur ve birlikte Keban Baraj Gölü'ne akar; ikinci gün kaynağına gidilecek suyla ilk karşılaşma burada olur. Birleşme noktasının hemen üstünde, Alevi inancının ibadet ve toplanma yeri olan cemevi bulunur. Yörenin inançlarını ve cem geleneğini tanımak için iyi bir başlangıçtır; ibadet yeri olduğundan içeri girmeden önce görevliye danışmak gerekir.

Tunceli Müzesi

Eski bir kışla binasında açılan müzede arkeoloji, etnografya, yöre inançları ve yakın tarih bölümleri vardır; hepsini gezmek iki saat kadar sürer. Müze her gün 08.00-17.30 arası açıktır ve gişe 17.00'de kapanır. Adres Ali Demir Caddesi No: 5/1'dir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ücret tablosunda Türk vatandaşları için MüzeKart ile giriş, yabancı ziyaretçiler için 3 avroluk bilet yazılıdır.

Dar Sokak ve Örenönü Tabiat Parkı

Merkezdeki Dar Sokak, yöre ürünleri satan küçük dükkânların sokağıdır; bal, peynir, kurut ve kuru meyve buradan alınabilecek ürünler arasındadır. Örenönü Tabiat Parkı ise merkeze 3 km uzaklıkta, Pülümür yolunun üzerindedir ve çay ya da kısa bir atıştırma molası için kullanılır. Erzincan yönüne dönecek olanlar parkı çıkış yolunda bırakabilir; Elazığ'a dönenler için 6 km'lik bir gidiş-dönüş sapmasıdır.

Munzur Vadisi'nde gezilecek yerler: Tunceli-Ovacık yolunun 65 kilometresi

Munzur Vadisi Milli Parkı, il merkezi ile Ovacık arasında 42 bin hektar kadar bir alanı kaplar. Tunceli-Ovacık karayolu vadinin tabanında Munzur Çayı'nı izler; 65 km'lik yol 90 dakika kadar sürer. Yol boyunca hızlı akan su, şelaleler ve kayalık yamaçlar görülür; dağ keçisi, sincap ve tilkiye rastlamak da mümkündür.

İlk durak, yolun 7. kilometresinde, Munzur kıyısındaki Ana Fatma ziyaret yeridir. Kısa bir moladır; yöre halkının dua ettiği bir yer olduğu için oradakilere alan bırakmak gerekir.

Vadinin içinde Halbori Gözeleri ve Laç Deresi'nin kanyonu da bulunur. Laç Deresi, Halbori Gözeleri'nin 3-4 km kuzeyinde Munzur'a karışır ve oyduğu kanyon doğuya, Pülümür Çayı'na doğru uzanır.

Munzur'da rafting için uygun bulunmuş 20 km kadar bir kesim vardır: Aşağı Torunoba, Sarıtaş ve Halbori Gözeleri arası. Ancak çayın debisi düzenli değildir ve resmî tanıtım sayfalarında düzenli işletilen bir parkurdan söz edilmez. Rafting planı varsa o haftaki su durumunu ve tur olup olmadığını yerelde önceden sormak gerekir.

Çay, yöreye özgü kırmızı benekli alabalığıyla bilinir. Bu balık, Munzur Gözeleri'nin 1-2 km güneyinden başlayarak Mercan Deresi dahil 80 km kadar bir su boyunca yaşar. Milli park içinde balık avlamak yasak olduğundan alabalık, gözelerdeki restoranda ya da Ovacık'ta yenir.

Ovacık'ta gezilecek yerler: Munzur Gözeleri, huşlar ve kayak tesisi

Ovacık ilçe merkezine varıldığında rotanın en uzak noktasına 17 km kalır. Önce gözelere çıkıp öğle yemeğini dönüşte ilçe merkezinde yemek, aynı yolun iki kez kullanılmasını avantaja çevirir.

Munzur Gözeleri

Munzur Çayı, Munzur Dağları'nın eteğinde, 200-300 metrelik bir alana yayılmış 40 kadar karstik kaynaktan doğar. Kayaların arasından çıkan buz gibi sular yamaç boyunca küçük çağlayanlar oluşturur. Gözeler Ovacık'a 17 km, il merkezine 80 km kadar uzaklıktadır ve kaynak alanının 20 hektarlık kısmı orman içi dinlenme yeri olarak ayrılmıştır. Alanda yürüme yolları, küçük havuzlar, köprüler, oturma yerleri, çocuk oyun alanı ve bir restoran vardır.

Gözeler yöre halkınca kutsal sayılır: ziyaretçiler mum yakıp dilek tutar ve yer, Munzur Baba anlatısıyla birlikte anılır. Bu yüzden alanı bir piknik yerinden çok bir ziyaret yeri olarak düşünmek doğru olur.

Huş toplulukları ve ilçe merkezi

Gözelerden ilçeye inerken, kaynakların 1,5 km kadar aşağısında ve Ovacık-Yeşilyazı çevresinde çayın iki kıyısında huş toplulukları görülür. Ovacık ilçe merkezinde bir kayak tesisi bulunur: sezonda lift ve teleski çalışır, yazın dağ kızağı işletilir. Tesisin o gün açık olup olmadığını gitmeden öğrenmek gerekir. Öğle yemeği için ilçe merkezindeki lokantalar, gözelerdeki restorana seçenek oluşturur.

Bir gün ya da yarım gün varsa hangi duraklar kalır?

Tunceli'ye yalnız bir tam gün ayrılabiliyorsa o gün Ovacık yoluna verilmelidir. Munzur Vadisi ve Munzur Gözeleri rotanın en uzun ayağıdır ve iki güne bölünmez; Gola Çeto ile Örenönü ise dönüş akşamı kısa bir tura sığar. Müze 08.00'de açıldığı için Ovacık'a çıkmadan önce kısa bir ziyarete de yer vardır.

Yarım günde merkezden en fazla 7 km uzaklaşan üç durak yeter: Gola Çeto, Tunceli Müzesi ve Ana Fatma. Elazığ'da kalıp Munzur Gözeleri'ne günübirlik gitmek ise gidiş-dönüş 310 km kadar yol ve iki feribot geçişi demektir; tek gece Tunceli'de kalmak bu yolu yarıya indirir.

Giriş ücretleri ve gezi masrafı

Ücret bilgisi bulunmayan üç doğa durağında günübirlik kullanım ücreti uygulanıp uygulanmadığı yerinde ya da Doğa Koruma ve Milli Parklar'ın Tunceli şube müdürlüğünden öğrenilebilir.

Rotanın asıl masrafı yol ve konaklamadır. Elazığ'dan gidiş-dönüş dahil toplam kara yolu 320 km civarındadır: geliş ve dönüşte 75'er km, Ovacık gününde 160 km, merkezde ve Örenönü'ne gidip gelirken birkaç km. 100 km'de 7 litre yakan bir araç bu yol için 22 litre kadar yakıt harcar; bu miktarı gidilen haftanın pompa fiyatıyla çarpmak yakıt bütçesini verir. Üstüne iki feribot geçişi, yabancı ziyaretçiyse müze bileti ve iki gece konaklama eklenir.

Vadide kurallar, su ve mevsim

Milli park sınırları içinde ateş yakmak ve balık avlamak yasaktır. Vadide yaz aylarında orman yangını çıkabildiği için piknik ateşsiz planlanmalıdır.

Munzur'un suyu kışın 0-4 °C, yazın 18-20 °C arasındadır ve akıntı hızlıdır; yazın bile suya girmek yerine kıyıda kalmak daha güvenlidir.

Ovacık ve Munzur Vadisi en çok mayıs ile eylül arasında gezilir. Kışın gözelerin çevresi kar altında kalır ve Ovacık'taki kayak tesisi sezonu açar; bu mevsimde Tunceli-Ovacık yolunun durumuna yola çıkmadan bakmak gerekir.

Erzincan yönünden gelenler ve rotaya girmeyen ilçeler

Erzincan'dan gelen yol Pülümür üzerinden il merkezine iner; Erzincan Havalimanı ile kent merkezi arası 135 km kadardır. Bu yönden gelenler için feribot rotanın dışında kalır ve Örenönü Tabiat Parkı girişteki ilk durak olur. Erzincan-Elazığ karayolu Pülümür, Tunceli ve Pertek'ten geçtiği için bir havalimanına inip diğerinden dönmek de mümkündür: Erzincan'dan girip Pertek feribotuyla Elazığ'a çıkan tek yönlü rota, aynı yolu iki kez kullanmayı ortadan kaldırır.

Rotanın dışında kalan iki durak Ovacık'ın ters yönündedir: il merkezinin güneyindeki Mazgirt'te Elti Hatun Camii, doğusundaki Nazimiye'de Dereova Şelalesi bulunur. İkisi de ayrı bir sapma gerektirir. Keban Baraj Gölü kıyısındaki Çemişgezek ile Elazığ arasında da feribot çalışır.